papoutsia

Περί ομορφιάς…και άλλων δαιμονίων

Τι άραγε να σκεφτόταν ο Όμηρος, όταν έγραφε για την ωραία Ελένη; Πόσα κιλά να ζύγιζε πάνω κάτω; Πόση πια ήταν αυτή η ομορφιά που οδήγησε σε έναν πόλεμο; Ό,τι και να σκεφτόταν ο ίδιος, η φαντασία του εκάστοτε αναγνώστη χάριζε μοιραία κάθε φορά τον τίτλο σε μια άλλη Ελένη. Και κάπως έτσι, οι Ελένες έγιναν πολλές και τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, καθώς η μόνη σταθερά στο ευμετάβλητο της ομορφιάς είναι ότι αλλάζει. Ανέκαθεν, το ωραίο τάιζε τη λαίμαργη τέχνη και αυτή με τη σειρά της, του αφιέρωσε έργα απαράμιλλης καλλιτεχνικής αξίας κάποια εκ των οποίων όχι μόνο καταδείκνυαν τα πρότυπα ομορφιάς της κάθε εποχής και περιέγραφαν ότι αυτή μπορεί να ρίξει στο γκρεμό όσους τη θαυμάζουν αλλά και το πώς παρ’ ότι χάρισμα καταστρέφει αυτόν που τη φέρει. Και εδώ έρχεται ο Dorian και το πορτρέτο του δια χειρός Oscar Wild, ένα πανσεξουαλικό είδωλο φαουστικής κατασκευής που αυτοκαταστρέφεται, ανίκανο να κουβαλήσει στις πλάτες του το κατά τα άλλα ευλογημένο φορτίο της ομορφιάς. Γιατί ο Νάρκισσος; Τι νάρκισσος Θεέ μου! Αν ζούσε μάλλον δε θα ήταν και τόσο περήφανος για την ύστερη φήμη του. Τραγικά πυροτεχνήματα και οι δυο τους, θύματα της αλαζονείας της υπεροχής τους.

echonarcissus

Όπως και να χει, η φυσική ομορφιά εξυμνήθηκε αδιάκοπα ανά τους αιώνες, δηλώνοντας σαφώς το ακαταμάχητο που εκπέμπει, το θεϊκό που απορρέει από την εικόνα της, καθιστώντας ολοένα και πιο παράδοξο το ότι παρά την εφήμερη και επιφανειακή φύση της άντεξε στο χρόνο και απασχόλησε τεράστιο κομμάτι της διανόησης. Όπως, όμως, όλες οι μεγάλες έννοιες κυκλοφορούν σε ζεύγη αντιθέτων (καλός-κακός, αγάπη-μίσος), το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Έτσι, όπου ομορφιά –βλέπε και ασχήμια.
Και γιατί όχι; Η Disney, με τη σειρά της, εμπνεύστηκε από αυτό το ζευγάρι και έπλασε την Πεντάμορφη και το Τέρας, την ομορφιά και την ασχήμια δηλαδή σε όλο της το μεγαλείο, δίπλα από την πληθωρική Εσμεράλδα στάθηκε ο δύσμορφος Κουασιμόδος (άλλο που τη μεταγλώττιση ανέλαβε ο Ρουβάς –τι ειρωνεία! ). Στους « 300», ο Εφιάλτης τσαλακώνει την αρχαία καλοκαγαθία και αποπέμπεται από τον Σπαρτιάτη βασιλιά που προτιμάει «300» παρά «301», αποδεικνύοντας πως η ασχήμια μιαίνει και περιττεύει.
Πώς άραγε ορίζεται κάθε φορά το όμορφο; Η κοινή λογική καταφεύγει στη συνήθη πρακτική: αναζητά πρότυπα-ορόσημα της ομορφιάς και βάσει αυτών συγκρίνει. Έτσι, τα όμοια ή παρεμφερή με το πρότυπο θεωρούνται καλαίσθητα, ενώ τα αποκλίνοντα είναι μη επιθυμητά. Σύμφωνα με αυτήν τη συλλογιστική, άσχημο είναι ό,τι δε συνάδει με το όμορφο πρότυπο.
Είναι, όμως, η ασχήμια η «κόλαση» της ομορφιάς; στέκεται εννοιολογικά στον αντίποδα του κάλλους; Είναι, με άλλα λόγια, το ωραίο και το άσχημο ζεύγος αντιθέτων ή χάριν συντομίας οι κοινωνίες κατά συνθήκη τα σέταραν;
Δεν προκύπτει κατά λογική αναγκαιότητα πως για να αντιπαραθέσεις δύο πράγματα πρέπει κατ’ αρχήν να τα ορίσεις και να τα οριοθετήσεις ; Κατά την άποψή μου, όσον αφορά στην ομορφιά και στην ασχήμια αυτό δεν ισχύει, καθότι αναφερόμαστε σε έννοιες που μεταβάλλονται και ανασημασιοδοτούνται. Δεν μπορούμε να ξέρουμε που αρχίζει η μία και που τελειώνει η άλλη. Αντίθετα, συμπλέκονται, χωρίς να αποτελούν έννοια διπολική, αλλά ζεύγος αλληλοσυμπληρούμενων . Έτσι, η ομορφιά κρύβει κάτι από ασχήμια, αλαζονεία και ματαιοδοξία, αλλά και η ασχήμια έχει δόσεις ομορφιάς, γοητείας και διαφορετικότητας.
Κι επειδή όλα είναι ρευστά, πιθανότατα οι ωραίοι των ανθρώπων του σήμερα, θα είναι για τους επόμενους οι Homo Habilis. Όσο για την Ωραία Ελένη… κάτι μου λέει πως θα θύμιζε στις μέρες μας, ολίγον τι, τη Μαρία την Άσχημη.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *